Beş yılı doldurdunuz ve izin gününüzün 20'ye çıkmasını beklediniz, hâlâ 14 görünüyor. Ya da 55 yaşındasınız, 20 yıllık kıdeminiz var ve birileri "50 yaş üstü 20 gün alır" diyor. İkisi de kanunun sınırlarıyla ilgili ve ikisi de sık karıştırılıyor.
Bu yazı İş Kanunu md. 53'ün üç kuralını ve hangi sırayla uygulandığını anlatıyor. Sıranın kendisi önemli, ters kurulduğunda sonuç makul görünüyor ama işçi aleyhine çıkıyor.
Kademeler: kıdeme göre en az izin
| Kıdem | En az izin |
|---|---|
| 1 – 5 yıl (5 dahil) | 14 gün |
| 5 yıldan fazla, 15 yıldan az | 20 gün |
| 15 yıl (dahil) ve üzeri | 26 gün |
Bunlar en az süreler. Sözleşme ya da toplu iş sözleşmesi daha fazlasını verebilir, daha azını veremez.
İki sınır ters yönde kapalı
Yukarıdaki tablonun en çok yanlış okunan yeri burası. Kanun bir yerde "beş yıl dahil", başka bir yerde "on beş yıl (dahil)" diyor ve bu iki "dahil" zıt yönlere çalışıyor:
- Tam 5 yıl → hâlâ 14 gün. 20 güne geçmek için beşi aşmak gerekiyor.
- Tam 15 yıl → doğrudan 26 gün. Burada sınırın kendisi üst kademeye dahil.
Yazılım tarafında bu, tek bir < işaretiyle yanlış kurulabilen bir ayrım ve hata yalnızca sınırdaki kişilerde görünür, yani fark edilmesi en zor türden. Bu yüzden iki sınır da ayrı ayrı sınanıyor.
Yaş kuralı bir taban, kademenin yerine geçmiyor
18 yaşından küçük ve 50 yaşından büyük çalışanlar için izin en az 20 gün. Buradaki "en az" ifadesi kritik: bu bir taban, sabit bir sayı değil.
Somut örnek: 20 yıl kıdemli, 55 yaşındaki bir işçi 20 değil 26 gün alır. Kademesi zaten tabandan yüksek. Kuralları ters sırayla uygulayan bir hesap kıdemli işçinin hakkını düşürür ve bunu sessizce yapar.
Yıllık izin hesaplayıcısı bu yüzden üç adımı şu sırayla işletiyor:
- Kıdem kademesi bulunur
- Yer altı işlerinde çalışana +4 gün eklenir
- Yaş tabanıyla karşılaştırılır, yüksek olan alınır
Yaş tabanı da yer altı eklemesini alıyor: 50 yaş üstü + yer altı = 24 gün.
Hak kazanmak: bir yıl, deneme süresi dahil
Yıllık izne hak kazanmak için en az bir yıl çalışmış olmak gerekiyor ve deneme süresi bu bir yılın içinde sayılıyor. Yani üç ay deneme + dokuz ay çalışma = bir yıl.
Bir yılı doldurmadan izin kullanmak mümkündür ama o izin yıllık ücretli izin değildir; işverenin verdiği ücretsiz ya da idari izindir.
İzin günü iş günüdür: takvim günü değil
Kanun izin süresinden hafta tatilini ve genel tatilleri saymıyor (md. 56). Yani 14 günlük izin takvimde 14 günden uzun sürer: araya giren hafta sonları ve resmî tatiller izinden düşmez.
Hesaplayıcı bu yüzden gün sayısı veriyor, takvim çevrimi yapmıyor: kaç takvim gününe denk geldiği kişinin çalışma düzenine bağlı ve o bilgi bizde yok. Uydurulmuş bir tarih aralığı vermektense sayıyı verip durmak doğru olan.
Bölünme: bir bölüm 10 günden az olamaz
İzin taraflar anlaşırsa bölünebilir ama bir bölümü 10 günden az olamaz (md. 56). Yani 20 günlük izni ikişer günlük on parçaya yaymak kanuna uygun değil; en az bir bölüm 10 gün olmalı, kalanı serbestçe bölünebilir.
İzin ücreti nasıl hesaplanıyor?
Günlük brüt ücret aylık brüt ÷ 30 alınıyor ve gün sayısıyla çarpılıyor, bordroda yerleşmiş yöntem bu. Çıkan tutar brüt; net karşılığı için kesintiler girer ve o hesap maaş hesaplayıcısının işi.
Kullanılmayan izinlerin işten ayrılırken ödenmesi ayrı bir konu: kıdem tazminatı hesabıyla birlikte bakılır.
Girdiğiniz bilgiler nereye gidiyor?
Hiçbir yere. Hesap tarayıcınızın içinde yapılıyor; kıdeminiz, yaşınız ve ücretiniz sunucuya gönderilmiyor. Kullanılan sayıların hepsi İş Kanunu'ndan ve doğrulama tarihiyle birlikte kayıtlı.