"IBAN doğrulama" kulağa kesin bir şey gibi geliyor. Oysa doğrulanan tek şey numaranın kendi içinde tutarlı olması. Bu ayrım para gönderirken önemli, çünkü ikisini karıştırmak yanlış bir güven veriyor.
Denemek için IBAN doğrulama aracını kullanabilirsiniz.
Sağlama hanesi nedir?
IBAN'da ülke kodundan sonraki iki hane veri değil hesaplanmış bir kontrol. Numaranın geri kalanı belli bir kurala göre (mod-97) işleniyor ve sonuç o iki haneye yazılıyor. Numarayı alan herkes aynı hesabı yapıp tutup tutmadığına bakabiliyor, bankaya sormadan, internete çıkmadan.
Aynı fikir bize tanıdık: TC kimlik numarasının son hanesi, kredi kartı numarasının son hanesi ve barkodun sonundaki rakam da aynı işi yapar. Amaç sahteciliği önlemek değil, yazım hatasını yakalamak.
Hangi hataları yakalıyor?
- Tek hane yanlış. 7 yerine 1 yazdınız, sağlama tutmaz. Bu sınıfın tamamı yakalanıyor.
- Yan yana iki hane yer değiştirdi. "34" yerine "43" bu sınıfın da tamamı yakalanıyor.
- Eksik ya da fazla hane. Uzunluk zaten tutmaz.
Bu iki sınıf, elle aktarırken yapılan hataların büyük çoğunluğu. Aracımızın sınama betiği bunu her hane için tek tek deneyerek ölçüyor; "yakalar" cümlesi bir iddia değil, sınanmış bir sonuç.
Yakalayamadığı durum da var: birbirini götüren birden fazla hata. Nadir ama imkânsız değil, bu yüzden "geçerli" sonucu "doğru numara" demek değil.
Kanıtlamadığı üç şey
1. Hesabın var olduğunu. Sağlaması tutan bir numarayı masa başında üretmek mümkün. Numaranın kurallı olması, karşılığında bir hesap bulunduğu anlamına gelmiyor.
2. Kime ait olduğunu. "IBAN'dan isim sorgulama" aramaları çok, ama bu bilgi bankada duruyor ve yalnızca banka kanallarından gösteriliyor. Çevrimdışı bir araç bunu yapamaz; yapıyormuş gibi görünen bir site ya numaranızı bir yere gönderiyordur ya da uyduruyordur.
3. Paranın doğru kişiye gideceğini. Yanlış ama sağlaması tutan bir numaraya yapılan havale de gider. Dönüşü de kolay olmaz: karşı taraf iade etmezse süreç uzar.
Asıl bakılacak yer: havale ekranındaki ad
Türkiye'de internet bankacılığında IBAN girdiğinizde banka alıcının adını gösteriyor. Güvencenin asıl kaynağı orası. Ekranda beklediğinizden başka bir ad görüyorsanız numara yanlıştır, sağlaması tutsa bile.
Bunu bir alışkanlığa çevirmek, dolandırıcılığın en yaygın biçimlerinden birine karşı da işe yarıyor: e-postayla ya da mesajla gönderilen "IBAN değişti" bildirimleri. Numara değiştiyse telefonla, daha önce bildiğiniz bir numaradan teyit edin.
Banka kodu numaranın içinde
Türkiye IBAN'ında ülke kodu ve sağlamadan sonraki beş hane banka kodudur; sonraki hane rezerv (0), kalan on altı hane hesap numarasıdır. Aracımız bu parçaları ayırıp gösteriyor ama bankanın adını yazmıyor: kodu isme çeviren tabloyu resmî bir kaynaktan doğrulayamadık. Doğrulanmamış bir tablo, ekranda tamamen makul görünen yanlış bir banka adı demek, eksik bilgi vermeyi yanlış bilgi vermeye tercih ettik.
IBAN paylaşırken
IBAN tek başına para çekmeye yetmez; alacak tahsil etmek için paylaşmak olağandır. Yine de bir isimle birleştiğinde kişisel veri hâline geliyor ve ekran görüntüsüyle paylaşırken çevresindeki bilgiler (ad, bakiye, son işlemler) çoğu zaman gereksiz. Ekran görüntüsü karartma aracı bunları piksele işleyerek kapatıyor; karartılan yazı okunabilir mi yazısı da neden bulanıklaştırmanın yetmediğini anlatıyor.