Bir işlem için kimliğinizin fotokopisini bırakıyorsunuz. Kağıt bir klasöre giriyor ya da fotoğrafı bir WhatsApp konuşmasında kalıyor. O andan sonra üzerindeki bilgilerin nereye gideceğini artık siz belirlemiyorsunuz.
Yıllardır tekrarlanan tavsiye şu: fotokopinin üzerine ne için verildiğini yazın. Bu yazının konusu, o tavsiyenin neye yaradığı, neye yaramadığı ve fotokopiyi vermeden önce yapılabilecek somut şeyler.
Kimlik fotokopisiyle ne yapılabiliyor?
Kimlik fotokopisi tek bir bilgi değil, bir bilgi demeti: ad, soyad, TC kimlik numarası, doğum tarihi ve yeri, anne ve baba adı, seri numarası, fotoğraf, arka yüzde makine okunabilir satırlar. Tek tek bakıldığında hiçbiri sır değil; bir arada olduklarında pek çok yerde kimliğin kendisi yerine geçiyorlar.
Türkiye Bankalar Birliği'nin dolandırıcılık bilgilendirmelerinde, baro ve tüketici derneği uyarılarında ve düzenli olarak haberlere düşen vakalarda hep aynı örüntü var: fotokopi bir yerde kalıyor, sonra o bilgilerle hat açılıyor, şirket kuruluyor, sahte belge düzenleniyor. Kişi çoğu zaman aylar sonra, kendisine gelen bir tebligatla haberdar oluyor.
Buradaki asıl mesele fotokopinin kendisi değil, ne için verildiğinin belirsiz olması. Belge üzerinde hiçbir kayıt yoksa aynı fotokopi başka bir işlemde kullanıldığında bunu gösteren bir iz de kalmıyor.
İbare ne işe yarıyor?
Fotokopinin üzerine yazılan "Bu fotokopi, yalnızca … işleminde kullanılmak üzere verilmiştir" ifadesi üç şey yapıyor:
- Kullanım amacını belgenin kendisine bağlıyor. Belgeyi alan taraf, onu başka bir işlemde kullandığında bunu bilerek yapmış oluyor.
- Kopyalanmasını zorlaştırıyor. Üzerine çapraz yazı basılmış bir fotokopiyi başka bir başvuruda "temiz" belge gibi kullanmak kolay değil.
- Tarih bırakıyor. Belgenin ne zaman verildiği yazılıysa, sonradan ortaya çıkan bir kullanım için "bu benim verdiğim kopya değil" demek mümkün oluyor.
İbarenin yapmadığı şey
Bir noktayı açıkça söylemek gerekiyor: ibare hukuki bir koruma değil. Kimse "yazdım, artık güvendeyim" diye düşünmemeli. Yaptığı iş kötüye kullanımı zorlaştırmak ve bir kayıt bırakmak; kötü niyetli birinin fotokopiyi yine de kullanmasını engelleyemez.
İkinci nokta: ibarenin okunur olması gerekiyor. Kalemle atılmış, fotokopide kaybolan soluk bir not işe yaramıyor. Yazının belgenin üstünde net biçimde durması ve fotokopi çekildiğinde de okunabilir kalması gerek.
İbareden daha etkili olan şey: gereksiz alanları kapatmak
Kimlik fotokopisi verirken en çok atlanan adım bu. Karşı tarafın gerçekten neye ihtiyacı olduğunu düşünün. Çoğu başvuru için ad, soyad, TC kimlik numarası ve fotoğraf yeterli. Geriye kalanlar çoğu zaman gereksiz:
- Seri numarası, bazı çevrimiçi doğrulama akışları TC kimlik numarasıyla birlikte bunu da soruyor. Kapatılması en kritik alan.
- Anne ve baba adı, güvenlik sorusu olarak sık kullanılıyor.
- Kan grubu, eski soyadı, arka yüzdeki makine okunabilir satırlar, büyük çoğunlukla hiçbir işleme yaramıyor.
Kararı vermeden önce belgeyi isteyen kuruma sorun. Fazla kapatıp reddedilen bir fotokopiyi yeniden hazırlamak, eksik kapatıp bilgiyi paylaşmaktan ucuz.
Dijital fotokopide bir tuzak var
Bilgiyi kapatmanın görünen yolu, üzerine siyah bir kutu çizmek. Kağıtta bu yeterli. Dijital belgede çoğu zaman değil: pek çok düzenleyici o kutuyu bir katman olarak ekliyor ve altındaki asıl içerik dosyada kalmaya devam ediyor. Belgeyi açan biri katmanı kaldırdığında bilgi geri geliyor.
Bu, PDF tarafında o kadar yaygın ki denetlemek için ayrı bir araç yazdık: PDF gizli veri denetimi karartmanın altında okunabilir metin kalıp kalmadığını sayfayı çizip piksele bakarak ölçüyor. Konunun ayrıntısı PDF'te karartma neden yetmiyor yazısında.
Görselde doğru davranış, kapatılan alanın piksellerini boyamak ve dosyayı o hâliyle kaydetmek. O zaman geri getirilecek bir şey kalmıyor.
Bir de fotoğrafın kendisi konuşuyor
Kimliğinizi telefonla çektiyseniz dosyanın içinde çekim tarihi, cihaz modeli ve çoğu zaman GPS koordinatı da duruyor, yani büyük ihtimalle eviniz. Bu bilgi görüntüde görünmüyor ama dosyada yazılı. Ayrıntısı fotoğraftaki gizli bilgi yazısında; EXIF temizleme aracıyla silinebiliyor.
Pratik sıra
- Kurumun hangi bilgilere ihtiyacı olduğunu sorun.
- Gereksiz alanları kapatın, kutu çizmekle yetinmeyin, pikselleri boyayın.
- Üzerine amacı, kurumu ve tarihi yazan bir ibare basın; okunur büyüklükte olsun.
- Ön ve arka yüz isteniyorsa tek sayfada birleştirin.
- Dosyayı göndermeden önce konum ve cihaz bilgisini temizleyin.
Bu adımların hepsi kimlik fotokopisi hazırlama aracıyla tarayıcınızda yapılabiliyor. Belgenin hiçbir yere yüklenmemesi burada önemsiz bir ayrıntı değil: kimlik fotokopisi, tam da rastgele bir siteye gönderilmemesi gereken dosya türü.