Bir sözleşmeyi, bordroyu ya da mahkeme evrakını göndermeden önce içindeki kimlik numarasının, IBAN’ın veya adresin üstüne siyah bir kutu çizmek yaygın bir alışkanlık. Ekranda bilgi kayboluyor, iş bitmiş görünüyor.
Çoğu zaman bitmemiş oluyor. Belgeyi alan kişi o kutunun altındaki yazıyı okuyabiliyor ve bunun için özel bir araca da ihtiyacı olmuyor.
PDF neden bir resim gibi davranmıyor
Sezgiye ters gelen kısım burada. Bir fotoğrafın üstüne siyah dikdörtgen çizerseniz altındaki pikseller gerçekten yok olur, yerlerini siyah pikseller alır. PDF böyle çalışmıyor.
PDF bir sayfayı çizim talimatları listesi olarak saklıyor: “şu yazı tipiyle, şu konuma, şu metni yaz”, “şu koordinatlara şu renkte dikdörtgen doldur”. Bu talimatlar sırayla uygulanıyor ve sonuncusu öncekinin üstünü görsel olarak örtüyor. Ama metin talimatı listeden silinmiyor: hâlâ orada, kendi harfleri ve koordinatlarıyla.
Sonuç: gözünüz siyah kutuyu görüyor, belgeyi okuyan bir program metni görüyor. Metni seçip kopyalamak, bir metin çıkarıcıdan geçirmek ya da belgeyi başka bir programda açmak bilgiyi geri getiriyor.
Dört yaygın yanlış
- Siyah dikdörtgen çizmek. En yaygını. Metin dosyada duruyor.
- Beyaz kutuyla üstünü kapatmak. Aynı sonuç, üstelik gözle fark edilmesi daha zor, belge “boş” görünüyor, bilgi orada.
- Yazının rengini zeminle aynı yapmak. Beyaz üstüne beyaz yazı. Fare ile sürükleyince seçildiği görülüyor.
- Metnin üstüne fotoğraf veya logo koymak. Görsel metni örtüyor, metin altında duruyor.
Beşinci bir durum daha var ve bu daha az bilinir: düzenleme geçmişi. PDF, bir belge kaydedildikçe eski hâli dosyada kalacak şekilde büyüyebiliyor (“artımlı güncelleme”). Yani karartmayı yaptığınız sürüm dosyanın sonuna eklenmişse, karartmadan önceki sürüm de dosyanın içinde durabilir.
Kendiniz nasıl sınarsınız
En hızlı sınama: belgeyi bir PDF okuyucuda açın, karartılmış alanın üstünden fareyle sürükleyin ve Ctrl+C ile kopyalayın. Bir metin düzenleyiciye yapıştırdığınızda bilgi çıkıyorsa karartma çalışmamış demektir.
Ama bu sınama yetmiyor ve nedeni önemli: metin bir görselin altında kalmışsa fareyle seçilemeyebilir, buna rağmen belgeden programla çıkarılabilir. Seçememek “güvende” anlamına gelmiyor.
Denetimi nasıl yapıyoruz
Bir belgede “görünmeyen ama çıkarılabilen” metni bulmanın akla ilk gelen yolu, çizim talimatlarını ayrıştırıp dolu dikdörtgenleri metin kutularıyla çakıştırmak. Bu yolu seçmedik. Boyama sırası, saydamlık, kırpma yolu ve dönüşüm matrisi hesaba katılmadan sonuç yanlış çıkıyor; katılınca da baştan bir PDF yorumlayıcısı yazmak gerekiyor.
Bunun yerine sayfa çiziliyor ve piksele bakılıyor. Mantık şu: bir metin parçasının bulunduğu kutuda hiç kontrast yoksa, orada gözle görünen bir şey yok demektir, ama metin dosyadan çıkarılabiliyorsa o bilgi hâlâ oradadır. Bu ölçüm boyama sırasını, saydamlığı ve kırpmayı kendiliğinden hesaba katıyor, çünkü hepsi zaten çizimin sonucuna yansıyor. Aynı ölçüm beyaza beyaz yazıyı da, görsel altında kalan metni de yakalıyor.
Gerçekten silmek: tek yol ve bedeli
Görünmeyen metni bulmak bir şey, silmek başka bir şey. Metni çizim talimatlarından çıkarmak, belgenin iç yapısına müdahale etmek demek ve sessiz bozulma riski yüksek.
Güvenilir yol daha kaba: sayfayı görüntüye çevirmek. Sayfa piksellere döndüğünde altta metin diye bir şey kalmıyor, çünkü artık metin yok. Bedeli açık: belge aranamaz ve kopyalanamaz hâle geliyor, dosya boyutu genellikle büyüyor. Bu yüzden bunu kendiliğinden yapmıyoruz; gizli veri denetimi bulguyu gösteriyor ve silinemeyenleri açıkça söylüyor, çözüm yolu olarak da görsele çevirme zincirine yönlendiriyor.
Belge taranmışsa durum değişmiyor
“Benim belgem tarama, içinde metin yok, o hâlde kutu yeterli” diye düşünmek yaygın. Değil.
Taranmış bir PDF’te sayfa bir görüntü olarak duruyor ve üstüne çizilen dikdörtgen yine ayrı bir talimat. Görüntünün pikselleri değişmiyor, dikdörtgen yalnızca onların üstüne çiziliyor. Belgeyi bir görsel çıkarıcıdan geçiren kişi gömülü fotoğrafın kendisini alabiliyor ve o fotoğrafta kutu yok.
Bu durumda metin sınaması da işe yaramıyor: seçecek metin zaten yok, ama bilgi duruyor. Doğru yol yine aynı, sayfayı karartma uygulanmış hâliyle görüntüye çevirip belgeyi o görüntüden yeniden kurmak. O zaman altta saklanan bir katman kalmıyor, çünkü tek katman var.
Metin dışında da bilgi var
Karartma dışında bir de belgenin kendi künyesi var: yazar adı, belgeyi üreten yazılım, oluşturma ve değiştirme tarihleri, bazen kurum adı ve dosya yolu. Bunlar gözle görünmüyor ama her PDF okuyucunun “Belge Özellikleri” penceresinde duruyor. İyi haber: bunların büyük kısmı gerçekten silinebilir, çünkü metnin aksine sayfanın çizimine dahil değiller.
Özetle
- Siyah kutu bilgiyi örtüyor, silmiyor.
- Metni seçememek güvende olduğunuz anlamına gelmiyor.
- Belgeyi göndermeden önce gizli veri denetiminden geçirin, belge cihazınızdan çıkmıyor.
- Karartma yapmanız gerekiyorsa PDF düzenleyicide beyazlatma aracı var; ama o da bir katman ekliyor, altındaki metni silmiyor. Aracın kendisi bunu sayfasında söylüyor.