UYAP'tan bir dosya indiriyorsunuz: tebligat, talep dilekçesi, uzlaştırma davetiyesi ya da mahkeme kararı. Uzantısı .udf. Çift tıklıyorsunuz, Windows "bu dosyayı nasıl açmak istersiniz" diye soruyor. Word açmıyor, PDF okuyucu açmıyor, telefonda hiçbir şey açmıyor.
Bu yazı UDF'nin ne olduğunu, içinde gerçekten ne bulunduğunu ve onu açarken yapılan en yaygın hatanın neden riskli olduğunu anlatıyor. Anlatılanların çoğu tahmin değil ölçüm: UDF dönüştürücüyü yazarken yedi gerçek UYAP dosyası açılıp incelendi.
UDF nedir?
UDF, UYAP Doküman Formatı'nın kısaltması. Adalet Bakanlığı'nın Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi'nde üretilen belgeler bu biçimde saklanıyor: dilekçeler, tebligatlar, müzekkereler, kararlar. Avukatlar için günlük bir dosya türü; vatandaş için genellikle hayatında bir kez karşılaştığı bir şey.
Yaygın sanının aksine UDF "şifreli" bir biçim değil. Dosyayı bir arşiv programıyla açtığınızda içinden iki dosya çıkar:
- content.xml, belgenin bütün metni ve biçim bilgisi. Metnin tamamı tek bir blokta duruyor; paragraflar ve kalın, eğik, renkli gibi biçimler o bloğun içindeki karakter aralıklarına işaret ediyor. Yani "bu paragrafın metni" diye bir alan yok; "22. karakterden itibaren 114 karakter, kalın" yazıyor.
- documentproperties.xml, belgenin künyesi. İncelenen yedi dosyanın hepsinde tek bir alan vardı ve o alan belgeyi hazırlayan kişinin UYAP sicil numarasıydı.
İkinci maddeyi aklınızda tutun; yazının sonunda ona döneceğiz.
Neden hiçbir program açmıyor?
Çünkü UDF ne bir Word belgesi ne de PDF. Yapısı Java ile yazılmış UYAP Doküman Editör'e göre kurulmuş: sayfa ölçüleri, hizalama değerleri ve yazı tipi adları o dünyanın kavramlarıyla yazılıyor. Word bu dosyayı açmayı denediğinde ne bir belge yapısı ne de tanıdık bir kap buluyor.
Resmî çözüm UYAP Doküman Editör'ü kurmak. İşe yarıyor ama bir Java uygulaması kurmayı, çalıştırmayı ve güncel tutmayı gerektiriyor, tek bir tebligatı okumak isteyen kişi için ağır bir yol. Telefonda ise hiç yolu yok.
Asıl mesele: o dosyayı nereye yüklüyorsunuz?
"udf çevirici" araması yapınca çıkan sitelerin çoğu dosyayı kendi sunucularına yüklüyor, orada çeviriyor ve sonucu size geri veriyor. İşlem birkaç saniye sürüyor, sonuç genelde doğru, ve tam da bu yüzden kimse ne olduğunu sorgulamıyor.
Oysa bir UDF dosyasının içinde tipik olarak şunlar var:
- tarafların ad ve soyadları, bazen anne–baba adı,
- T.C. kimlik numaraları,
- soruşturma, esas ve uzlaştırma numaraları,
- adresler ve telefon numaraları,
- belgeyi hazırlayan kişinin sicil numarası.
Bunlar KVKK'nın tanımıyla kişisel veri; ceza dosyalarında ise özel nitelikli veriye dokunan içerik. Bir dilekçeyi tanımadığınız bir sunucuya yüklemek, o veriyi kimin sakladığını, ne kadar süreyle tuttuğunu ve nerede yedeklediğini bilmeden aktarmak demek. İlginç olan şu: bu çevirici sitelerin bir kısmı bile kendi sayfalarında "hassas belgeleri online sitelere yüklemeyin" uyarısı yazıyor.
Bunun bir alternatifi var ve teknik olarak zor değil: çevirmeyi tarayıcının kendisinde yapmak. Modern tarayıcılar bir arşivi açmayı, XML okumayı ve PDF üretmeyi zaten biliyor. Bizim UDF dönüştürücümüz bu yolu izliyor: dosya seçildiğinde bilgisayarınızdan hiçbir yere gitmiyor, işlem bittiğinde PDF karşınıza çıkıyor. İnternet bağlantınızı kesip deneyebilirsiniz, çalışmaya devam eder.
Çeviride nelerin korunması gerekiyor?
Bir UDF'yi PDF yapmak "metni al, yaz" demek değil. Belgeyi mahkemeye ya da kuruma sunacaksanız görünümün de taşınması gerekir. Ölçülen yedi dosyada bunlar çıktı:
- Ortalanmış başlıklar ve iki yana yaslanmış gövde. Dilekçelerin neredeyse tamamı iki yana yaslı diziliyor.
- Sağa yaslanan imza blokları . "Uzlaştırmacı" ve altında e-imza ibaresi.
- Tablolar. Uzlaştırma teklif formu gibi bazı belgeler neredeyse tamamen tablodan oluşuyor: incelenen formda metnin 4.757 karakterinin 4.755'i hücrelerin içindeydi. Tabloları atlayan bir dönüştürücü o belgeyi bomboş verir.
- Metnin içine gömülü küçük görseller. E-imza ibaresinin yanındaki simge, belgenin metnine gömülü bir PNG olarak duruyor.
- Türkçe harfler. PDF'in yerleşik yazı tipleri ş, ğ, İ ve ı harflerini taşımıyor. Çıktıya bu harfleri içeren bir yazı tipi gömülmezse belge başka bir bilgisayarda kutucuklarla dolu açılır.
Belgeyi göndermeden önce: künye alanı
Yazının başında bir kenara koyduğumuz ayrıntıya dönelim. UDF dosyasının içindeki documentproperties.xml, belgenin görünen metninde hiç yer almayan bir bilgi taşıyor: onu hazırlayan kişinin UYAP sicil numarası. İncelenen yedi dosyanın hepsinde vardı.
Bu, PDF'lerdeki yazar alanına veya fotoğraflardaki EXIF verisine benziyor: belgeye bakarken görmediğiniz, ama dosyayla birlikte giden bir iz. Bir belgeyi karşı tarafa iletirken bunu bilerek iletmek ile farkında olmadan iletmek arasında fark var. Dönüştürücümüz bu alanı okuyup size gösteriyor; ürettiği PDF ise onu taşımıyor.
Aynı mantık PDF tarafında da geçerli: bir belgeyi kuruma göndermeden önce içinde ne kaldığını görmek istiyorsanız PDF gizli veri denetimi aracı yazar bilgisini, düzenleme geçmişini ve karartma altında kalmış metni gösteriyor.
Kısa özet
- UDF, UYAP'ın belge biçimi. Şifreli değil; içinde belgenin metnini tutan bir XML dosyası olan sıkıştırılmış bir arşiv.
- Word ve PDF okuyucularla açılmaz. Resmî yol UYAP Doküman Editör, pratik yol tarayıcıda çeviren bir araç.
- Çevirici sitelerin çoğu dosyayı sunucusuna yüklüyor; UDF dosyaları kimlik numarası ve dosya bilgisi taşıdığı için bu önemsiz bir ayrıntı değil.
- İyi bir çeviri tabloları, hizalamayı, gömülü görselleri ve Türkçe harfleri korur; kaybettiği hiçbir şeyi sessizce kaybetmez.
- Dosya, görünen metninde olmayan bir künye alanı taşıyor. Göndermeden önce bakın.