Nafaka ödeyen ya da alan hemen herkesin bir noktada sorduğu soru: bu tutar her yıl kendiliğinden artıyor mu? Cevap tek bir cümleyle verilemiyor, çünkü belirleyici olan kanun değil kararın kendisi.
Kendi rakamlarınızla denemek için nafaka artışı hesaplama aracı, kararınızda yazan ölçüyü seçtiğinizde yılları tek tek hesaplıyor.
İki farklı durum
Karar artış öngörmüşse (örneğin "her yıl TÜFE oranında artırılmasına" deniyorsa) artış kendiliğinden işler. Yeni dava gerekmez; taraflar her yıl yeni tutarı hesaplar ve ödeme ona göre yapılır.
Karar sessizse nafaka kendiliğinden artmaz. Tutarın yükseltilmesi için nafaka artırım davası açmak gerekir; hâkim tarafların mali durumundaki değişikliği ve hakkaniyeti gözeterek karar verir.
Bu ayrım pratikte sık karışıyor: enflasyonun yüksek olduğu dönemlerde "nasıl olsa artar" varsayımıyla fazladan ödeme yapan ya da eksik ödeme aldığını fark etmeyen taraflar oluyor. Önce karara bakmak gerekiyor.
"TÜFE oranında" hangi sayı?
Kararlar birbirinden farklı ifadeler kullanıyor ve bu ifadeler farklı sayılara denk geliyor:
- TÜFE yıllık değişim , bir ayın endeksinin, bir yıl önceki aynı aya göre değişimi. Haberlerde "yıllık enflasyon" diye geçen sayı.
- TÜFE on iki aylık ortalama değişim, son on iki ayın ortalamasının, ondan önceki on iki ayın ortalamasına göre değişimi. Kira artışlarında kullanılan ölçü.
- Yİ-ÜFE yıllık değişim , üretici fiyatları. Kararda "ÜFE oranında" yazıyorsa kastedilen budur.
Üçü aynı ay için genellikle birkaç puan ayrışır. Tek bir yılda küçük görünen bu fark, birikimli olarak işlediği için beş yılda gözle görülür bir tutara dönüşür. Aracımız üç oranı yan yana gösteriyor, kararınızdaki ifadenin hangisine denk geldiğini görebilesiniz diye.
Hangi ayın oranı kullanılır?
Artış tarihinden bir önceki ayın verisi. TÜİK bir ayın endeksini ertesi ayın ilk günlerinde açıklıyor; Mart'ta artacak bir nafakada Mart verisi henüz yok, elde olan en son veri Şubat'a ait. Bu, kira artışındaki kuralla aynı.
Birikimli artış: en sık yapılan hesap hatası
Üç yıl boyunca sırasıyla %30, %40 ve %50 artan bir nafakayı hesaplarken oranları toplayıp %120 uygulamak yaygın bir hata. Doğrusu her yılın oranını bir önceki yılın tutarına uygulamak:
1,30 × 1,40 × 1,50 = 2,73, yani artış %120 değil yaklaşık %173. 4.000 liralık bir nafakada bu, 8.800 lira ile 10.920 lira arasındaki farktır.
Ödenmeyen nafaka: ayrı hesap
Artış hesabı tutarı belirler; ödenmemiş nafakaya ayrıca faiz işler. Nafaka ticari olmayan bir alacak olduğu için kanuni faiz uygulanır ve bu oran dönem dönem değişti: 2024 Haziran'ına kadar %9, sonrasında %24, 31 Temmuz 2026'dan itibaren Merkez Bankası reeskont oranına bağlı bir formül. İcra dosyasında faiz nasıl işler yazısı bu hesabı ayrıntısıyla anlatıyor.
Özet
- Artış kendiliğinden olmaz; kararda öngörülmüş olması gerekir.
- Kararda geçen ifade hangi endeksi işaret ediyorsa o kullanılır. "TÜFE" ile "ÜFE" farklı sayılardır.
- Ölçüm ayı, artış tarihinden bir önceki aydır.
- Artışlar birikimlidir; oranlar toplanmaz, çarpılır.
- Ödenmeyen nafakanın faizi ayrı hesaplanır.