Faiz hesabını zorlaştıran şey oranın kendisi değil
Bir alacağa işleyecek faizi hesaplamak, ilk bakışta tek bir çarpma işlemi gibi görünüyor: anapara × oran × gün ÷ 365. Ama gerçek dosyalarda hesabı bozan iki şey var ve ikisi de bu çarpmanın dışında kalıyor.
Birincisi: oran dönem dönem değişiyor. Kanuni faiz 1 Ocak 2006'dan 31 Mayıs 2024'e kadar %9'du, 1 Haziran 2024'ten itibaren %24 oldu ve 31 Temmuz 2026'dan itibaren sabit olmaktan çıkıp Merkez Bankası reeskont oranına bağlandı. Ticari işlerde ölçü alınan avans oranı ise yalnızca son üç yılda dokuz kez değişti. 2023'te doğan bir alacağı tek oranla hesaplamak, mahkemeye sunulacak tabloyla tutmayan bir sonuç üretir.
İkincisi: kısmi ödemeler. Borçlu ara ödeme yaptığında bu tutar doğrudan anaparadan düşmüyor; önce işlemiş faize sayılıyor, artan kısmı anaparaya gidiyor (Türk Borçlar Kanunu md. 100). Ödemeyi anaparadan düşen bir hesap, sonraki dönemlerin faizini olduğundan düşük gösterir.
Bu araç ikisini de yapıyor: dönemi oranın değiştiği ve ödeme yapıldığı her günde bölüyor, her parçanın faizini kendi oranı ve o andaki anapara üzerinden işletiyor.
Ekranda ne var, neden var
Sonuç tek bir rakam değil, satır satır döküm: hangi tarih aralığında, kaç gün, hangi oranla, hangi anapara üzerinden ne kadar faiz işlediği. Bir faiz hesabının işe yaraması için karşı tarafça denetlenebilmesi gerekiyor; tek rakam veren bir çıktı bunu yapamaz.
Ödemelerin ne kadarının faize, ne kadarının anaparaya sayıldığı ayrıca yazılıyor. İtirazların çoğu tam olarak bu satırda çıkıyor.
Hangi faiz türü?
- Kanuni faiz: ticari olmayan alacaklarda: işçi alacakları, tazminat, nafaka.
- Ticari temerrüt faizi , ticari işlerde, Merkez Bankası'nın kısa vadeli avans oranı kanuni faizden yüksekse. Araç her tarih için ikisinin yüksek olanını kullanır.
- Sözleşmedeki oran, taraflar bir oran kararlaştırmışsa onu yazabilirsiniz; hesap o oran üzerinden yürür.
Neyin hesaba girmediği
Takip masrafları, vekalet ücreti ve tahsil harcı bu hesabın dışında. Bunlar dosyanın kendi kalemleri ve ayrı hesaplanıyor. Alacağın enflasyon karşısındaki değer kaybını görmek istiyorsanız alacak güncelleme aracı endeks yöntemini uyguluyor, o iki yöntem birbirinin alternatifi, toplanmıyorlar.
Faiz, yıl 365 gün sayılarak basit faiz yöntemiyle işletiliyor; bileşik faiz uygulanmıyor.
Nasıl kullanılır?
- Alacağı ve tarihleri girin, Asıl alacağı, faizin başladığı günü (temerrüt ya da takip tarihi) ve hesabın kesileceği günü yazın. Hesap tarihi varsayılan olarak bugündür.
- Faiz türünü seçin, Ticari olmayan alacaklarda kanuni faiz, ticari işlerde ticari temerrüt faizi. Sözleşmede oran kararlaştırılmışsa üçüncü seçenekle kendi oranınızı girebilirsiniz.
- Varsa kısmi ödemeleri ekleyin, Her ödeme için tarih ve tutar girin. Ödeme önce işlemiş faize sayılır, artan kısmı anaparadan düşer ve sonraki dönemler azalmış anapara üzerinden işler.