Ocak ayında bordronuzda bir net tutar yazıyor. Brüt ücretiniz hiç değişmediği hâlde ağustosta başka bir sayı görüyorsunuz. Bu bir hata değil ve zam da değil. Türkiye’deki bordro sisteminin doğrudan sonucu.
İki mekanizma aynı anda çalışıyor ve ters yönlere çekiyor. Biri neti düşürüyor, öteki bazı aylarda yükseltiyor.
Birinci mekanizma: kümülatif vergi matrahı
Gelir vergisi aylık kazancınıza değil, yıl başından beri biriken matrahınıza bakıyor. Yıl ilerledikçe birikim büyüyor ve bir dilim sınırını aştığınızda o aydan itibaren daha yüksek oran uygulanıyor.
2026 yılı ücret gelirleri tarifesi:
- 190.000 TL’ye kadar, %15
- 400.000 TL’ye kadar, %20
- 1.500.000 TL’ye kadar: %27
- 5.300.000 TL’ye kadar: %35
- fazlası: %40
Yani ocakta %15 ile vergilenen biri, mayısta %20’ye, sonbaharda %27’ye geçmiş olabiliyor. Brüt sabit, kesinti artıyor, net düşüyor. Bu kadarı çoğu kişinin bildiği kısım.
İkinci mekanizma: asgari ücret istisnası
2022’den beri her ücretlinin maaşının asgari ücrete isabet eden kısmı gelir vergisinden ve damga vergisinden istisna. Yani asgari ücretli hiç gelir vergisi ödemiyor, daha yüksek maaş alan ise asgari ücret kadarlık kısmın vergisini ödemiyor.
Burada kritik bir ayrıntı var ve hesaplayıcıların çoğu bunu yanlış yapıyor. İstisna tutarı, çalışanın kendi vergi dilimiyle hesaplanmıyor, asgari ücretlinin kendi kümülatif matrahından türüyor. Yani %27 dilimindeki bir çalışan için de, %15 dilimindeki bir çalışan için de aynı istisna tutarı geçerli.
Bunu çalışanın kendi oranıyla çarpan bir hesaplayıcı, yüksek maaşlarda neti şişiriyor ve kullanıcı bordrosuyla karşılaştırdığında tutmuyor.
İstisna yıl içinde sabit değil
İstisna asgari ücretlinin matrahından türediği için, o matrah da yıl içinde büyüyor ve dilim atlıyor. 2026’da asgari ücretlinin kümülatif matrahı ayda 28.075,50 TL artıyor. Sonuç:
- 1.–6. aylar, aylık istisna 4.211,33 TL
- 7. ay, 4.537,75 TL
- 8.–12. aylar, 5.615,10 TL
Yedinci ay kırılma ayı: asgari ücretlinin birikmiş matrahı o ay 190.000 TL sınırını aşıyor ve istisnanın bir kısmı %20 üzerinden hesaplanmaya başlıyor. Sekizinci aydan itibaren tamamı %20’ye geçiyor.
İkisi çakışınca: temmuz ve ağustostaki sıçrama
Şimdi iki mekanizmayı üst üste koyun. Kümülatif matrah neti aşağı çekiyor, istisna temmuz ve ağustosta yukarı itiyor.
Eğer o sırada zaten sabit bir dilimde oturuyorsanız (yani o aylarda dilim atlamıyorsanız) aşağı çeken kuvvet yok, yalnızca yukarı iten var. Net ücretiniz artıyor. Sonra tekrar düşmeye devam ediyor.
Örnek: 120.000 TL brüt ücretle çalışan biri temmuz ve ağustosta önceki aya göre daha yüksek net alıyor. Bordroda gördüğünüz bu zikzak bir hata değil.
Neti değiştiren ama zam olmayan diğer sebepler
- Eksik gün. Raporlu ya da ücretsiz izinli olduğunuz aylarda prim gün sayısı düşüyor, hem brüt hem kesintiler değişiyor.
- SGK tavanı. Yüksek ücretlerde SGK primi ücretin tamamından değil, tavandan hesaplanıyor. 2026’da tavan aylık 297.270 TL.
- Fazla mesai, ikramiye, prim. O ayın brütüne eklendiği için kümülatif matrahı hızlandırıyor, yani yalnız o ayın değil, sonraki ayların vergisini de etkiliyor.
- Engellilik indirimi. Matrahtan düşülüyor (vergiden değil, matrahtan) ve neti yıl boyunca yukarı taşıyor.
Kesintiler tam olarak ne?
Brüt ücretten üç kalem iniyor:
- SGK işçi payı %15: %9 malullük-yaşlılık-ölüm, %5 genel sağlık, %1 işsizlik
- Gelir vergisi: kümülatif matrah üzerinden, asgari ücret istisnası düşülerek
- Damga vergisi: binde 7,59, o da asgari ücrete isabet eden kısımda istisna
İşverenin ödediği ise brütünüzden fazla: 2026’da işveren payı %23,75. Asgari ücretli için 33.030,00 TL brüt, işverene 40.874,63 TL’ye mal oluyor.
Kendi bordronuzu kontrol etmek
Maaş hesaplama aracımız brütten nete ve netten brüte hesap yapıyor, aylık kesinti dökümünü ve on iki aylık seyir tablosunu gösteriyor, yukarıda anlatılan zikzak orada görünüyor. Yıl ortasında işe girdiyseniz devreden kümülatif matrahı girebiliyorsunuz; engellilik indirimi ve işveren teşviki seçenek olarak var.
Aracın kullandığı her parametrenin resmî kaynağı ve doğrulama tarihi kayıtlı; bu yazıdaki tüm rakamlar da oradan. Sonuç bordronuzla birkaç kuruş ayrışabiliyor, çünkü bordrolar her satırı ayrı ayrı kuruşa yuvarlıyor, hesabımız da öyle yapıyor ama işverenlerin yan hak ve kesinti kalemleri farklı olabiliyor. Büyük farkların sebebi genellikle girdide: yan haklar, eksik prim günü, ek ödemeler.
İşten ayrılıyorsanız kıdem ve ihbar tazminatı, fazladan çalıştıysanız fazla mesai ücreti ayrı araçlarda. Girdiğiniz hiçbir sayı kaydedilmiyor; hesap tarayıcınızda yapılıyor.
Bu hesaplar bilgilendirme amaçlıdır, resmî bordro yerine geçmez.