Faiz hesabı basit görünür: anapara çarpı oran çarpı gün bölü 365. Gerçek dosyalarda bu çarpma neredeyse hiçbir zaman tek başına doğru sonucu vermez. Sebebi formül değil, formülün girdilerinin zaman içinde değişmesi.
Bu yazı bir faiz hesabını bozan dört şeyi sırayla anlatıyor. Kendi dosyanızla denemek için icra faizi hesaplama aracını kullanabilirsiniz.
1. Oran, dönem dönem değişiyor
Faiz, borcun doğduğu tarihin oranıyla değil, işlediği dönemin oranıyla hesaplanır. Kanuni faizin yakın tarihteki seyri şöyle:
- 1 Ocak 2006 – 31 Mayıs 2024: %9
- 1 Haziran 2024'ten itibaren: %24
- 31 Temmuz 2026'dan itibaren: sabit oran dönemi kapandı. Oran artık önceki yılın 31 Aralık günündeki Merkez Bankası reeskont oranının %80'i; 30 Haziran oranı bundan beş puan veya daha çok farklıysa yılın ikinci yarısında o oranın %80'i geçerli.
Ticari işlerde ölçü alınan Merkez Bankası avans oranı ise daha hareketli: yalnızca 2023–2025 arasında dokuz kez değişti. 2023'te doğmuş bir alacağı bugünkü oranla baştan sona hesaplamak, sonucu yüzlerce hatta binlerce lira kaydırır.
Doğru yöntem dönemi oranın değiştiği her günde bölmek ve her parçayı kendi oranıyla hesaplamaktır.
2. Kısmi ödeme önce faize sayılır
Borçlu dosyaya 20.000 lira ödedi diyelim. Bu tutar doğrudan anaparadan düşmez: önce o güne kadar işlemiş faize sayılır, artan kısım anaparaya gider. Türk Borçlar Kanunu'nun 100. maddesi bunu düzenliyor.
Fark küçük değil. Ödemeyi anaparadan düşen bir hesapta sonraki dönemlerin faizi daha düşük anapara üzerinden işler ve toplam borç olduğundan az çıkar. İtirazların büyük kısmı tam olarak bu satırda doğuyor, bu yüzden iyi bir hesap, ödemenin ne kadarının faize ne kadarının anaparaya sayıldığını ayrıca yazmalı.
3. Gün sayısı takvimden gelir
İcra uygulamasında yıl 365 gün sayılır ve aradaki gün farkı gerçek takvimden hesaplanır. Şubatı 30 gün sayan ya da her ayı 30 kabul eden yöntemler kısa dönemlerde küçük, uzun dosyalarda gözle görülür sapma üretir. Artık yıl geçen bir dönemde 366 gün vardır ve bu gün de hesaba girer.
Bileşik faiz uygulanmaz: işlemiş faiz anaparaya eklenip üzerine yeniden faiz yürütülmez.
4. Hesap denetlenebilir olmalı
Bir faiz hesabının işe yaraması için tek bir rakam yetmez. Karşı taraf, icra müdürlüğü ya da bilirkişi şu üçünü görmek zorunda:
- hangi tarih aralığında kaç gün işlediği,
- o aralıkta hangi oranın uygulandığı,
- o aralıkta hangi anaparanın işlediği (ödeme sonrası azalan).
Aracımız üçünü de satır satır veriyor. Bu, tek rakam gösteren hesaplayıcılarla arasındaki asıl fark: sonucu değil, sonucun nasıl çıktığını gösteriyor.
Hesaba girmeyen kalemler
Takip masrafları, vekalet ücreti ve tahsil harcı faiz hesabının parçası değil; dosyanın ayrı kalemleri. Alacağın enflasyon karşısındaki erimesini ölçmek istiyorsanız o da ayrı bir yöntem: alacak güncelleme mi, faiz mi yazısı ikisinin farkını ve neden toplanamayacaklarını anlatıyor.
Temerrüt tarihi: en sık atlanan girdi
Faizin hangi günden başlayacağı, oranın kendisi kadar belirleyici. Sözleşmede vade varsa vadenin dolduğu gün, yoksa ihtarın ulaştığı gün, bazı hallerde ise dava veya takip tarihi. Yanlış seçilen bir başlangıç tarihi, oranı doğru uygulayan bir hesabı bile baştan yanlış yapar, ve bu hata çıktıya bakarak anlaşılmaz.