Fazla mesai ücreti nasıl hesaplanır?
Hesabın temeli tek bir bölme işlemi: aylık brüt ücret ÷ 225 = saatlik brüt ücret. 225 sayısı havadan gelmiyor. İş Kanunu günlük çalışmayı 7,5 saat, haftalık çalışmayı 45 saat olarak sınırlıyor; 30 gün × 7,5 saat = 225 saat. Bordroda yerleşmiş bölen budur.
Saatlik ücret bulunduktan sonra çalışmanın türü katsayıyı belirler. Burası çoğu kişinin karıştırdığı yer: fazla mesai tek bir şey değil, dört ayrı durum var ve ödemeleri farklı.
Dört durum, dört farklı ödeme
- Fazla çalışma, haftalık 45 saati aşan çalışma. Her saat %50 zamlı, yani normal saat ücretinin 1,5 katı ödenir.
- Fazla sürelerle çalışma, sözleşmeyle haftalık süre 45 saatten az belirlenmişse (örneğin 40 saat), o süre ile 45 saat arasında kalan çalışma. Bu saatler %25 zamlı ödenir, %50 değil. Aradaki fark gözden kaçtığında işçi eksik ücret alır.
- Hafta tatilinde çalışma, haftalık izin gününde yapılan çalışma fazla çalışma sayılır ve %50 zamlı ödenir.
- Ulusal bayram ve genel tatilde çalışma, burada hesap saat üzerinden değil gün üzerinden yürür. Çalışılan her gün için bir günlük ücret daha ödenir.
Bayram mesaisinin farkı
Bayram ve genel tatil günlerinde çalışma diğerlerinden ayrı düşünülmeli. Kanun burada saat saymıyor: işçi o gün bir saat bile çalışsa bir günlük ücrete hak kazanır. Aylık ücretli bir işçide o günün normal ücreti zaten maaşın içinde ödendiği için, çalışma karşılığında bir günlük ücret daha eklenir, sonuçta o gün için iki günlük ücret alınmış olur.
Bir nokta daha: bayram çalışmasının karşılığı izinle kapatılamaz. Fazla çalışmada işçi isterse zamlı ücret yerine serbest zaman seçebilir; bayram çalışmasında bu seçenek yoktur, ücret ödenmek zorundadır.
Ücret yerine serbest zaman
Fazla çalışma yapan işçi, zamlı ücret yerine serbest zaman kullanmayı tercih edebilir. Karşılığı zam oranıyla aynı mantıkta: her fazla çalışma saati için 1 saat 30 dakika, her fazla sürelerle çalışma saati için 1 saat 15 dakika. Tercih işçinindir; işveren tek taraflı olarak ücret yerine izin dayatamaz.
Yıllık 270 saat sınırı
Fazla çalışma süresi yılda toplam 270 saati aşamaz. Bu sınırın aşılması, aşan saatlerin ödenmeyeceği anlamına gelmez, çalışma yapılmışsa ücreti doğar. Sınır işverene yönelik bir yasaktır; ihlali işverenin sorumluluğunu doğurur, işçinin alacağını ortadan kaldırmaz. Araç girilen süre sınırı aştığında bunu ayrıca uyarır.
Çıktı neden brüt?
Bu araç brüt tutar verir: gelir vergisi, SGK primi ve damga vergisi kesilmemiştir. Sebebi bilinçli, kesinti oranları her yıl değişiyor ve bu araç değişen bir sayı taşımadığı sürece güncel kalıyor. Elinize geçecek net tutarı görmek için maaş hesaplama aracını kullanabilirsiniz; fazla mesai ücreti o ayın brüt ücretine eklenerek vergilendirilir.
Bütün hesap tarayıcınızda yapılır. Girdiğiniz ücret bilgisi hiçbir sunucuya gönderilmez.
Nasıl kullanılır?
- Aylık brüt ücretinizi girin, Bordronuzdaki brüt tutar. Net değil: net girerseniz sonuç düşük çıkar.
- Çalışmanın türünü seçin, Haftalık 45 saati aşan çalışma için fazla çalışma; sözleşmeniz 45 saatten az ise ve o sınırla 45 arasında kaldıysanız fazla sürelerle çalışma.
- Süreyi girin, Saat cinsinden. Bayram ve genel tatil seçildiğinde bu alan gün sayısına döner, çünkü kanun orada gün üzerinden hesaplar.
- Zam farkını ve serbest zamanı görün, Sonuçta toplam tutarın yanında yalnızca zamdan gelen kısım ve ücret yerine kullanılabilecek serbest zaman da gösterilir.